Spis treści
Warunki naturalne
Budowa geologiczna i rzeźba terenu
Klimat
Sieć rzeczna
Fauna i flora
Wszystkie strony

Położenie

Gmina Lipowa położona jest w okolicy Żywca, w południowej części województwa śląskiego u podnóża Skrzycznego (1257m n.p.m.) najwyższego szczytu Beskidu Śląskiego. Gmina położona jest w powiecie żywieckim Od południa graniczy z gminą Radziechowy – Wieprz i Milówką od południowego – zachodu z Wisłą, od zachodu ze Szczyrkiem. Na północnym-wschodnie gmina graniczy z Łodygowicami a na wschodzie z Żywcem. Całkowita powierzchnia gminy wynosi 58.8 km2 i zamieszkuje ją 10 tys.  mieszkańców. W granicach gminy znajdują się sołectwa: Leśna, Sienna, Słotwina, Ostre i Twardorzeczka. Geograficznie gmina położona jest w obrębie dwóch jednostek fizyczno-geograficznych: Beskidu Śląskiego i Kotliny Żywieckiej.   Dno Kotliny Żywieckiej zajmuje wschodnią część gminy.

 

 

 

Położenie gminy Lipowa na tle jednostek fizyczno-geograficznych 531.32-Pogórze Śląskie, 513.33 –Pogórze Wielickie, 513.46 Kotlina Żywiecka, 513.45 –Beskid Śląski,513.511 Beskid Żywiecki, 513.48 Beskid Makowski,513.47-Beskid Mały

źródło: Opracowanie na podstawie Atlas województwa bielskiego 1981

 

 

 


 

Budowa geologiczna i rzeźba terenu


Położenie gminy w obrębie dwóch jednostek fizyczno-geograficznych sprawia że występują tutaj różnorodne formy krajobrazu od falistej kotliny po wznoszące  się nad nią szczyty Beskidu Śląskiego: Skrzyczne (1257 m n.p.m.) Ostre (935,2 m n.p.m.), Palenica (751,9 m n.p.m.) i Mała Palenica (618,5 m n.p.m.)

Kotlina Żywiecka jest  obniżeniem śródgórskim pomiędzy Beskidem Śląskim na zachodzie, Beskidem Małym na północy, Beskidem Makowskim na północnym-wschodzie oraz Beskidem Żywieckim na południowym-wschodzie. Została wypreparowana w mniej odpornych skałach fliszu tworząc trójkątne obniżenie o długości 20 km.(Kondracki  1998). Kotlina Żywiecka zbudowana jest podobnie jak całe Zewnętrzne Karpaty Zachodnie zbudowane są głównie z naprzemianległych ławic piaskowców o różnej odporności i łupków oraz, w mniejszym stopniu, zlepieńców, margli i wapieni. Kompleks tych skał określa się nazwą fliszu. Zbudowany jest on z naprzemianlegle ułożonych warstw piaskowców, łupków i margli , które nazywane są fliszem. Kotlina Żywiecka, jako cześć składowa łańcucha Karpat, powstała w trzeciorzędzie, a następnie przykryta została młodszymi, czwartorzędowymi osadami. Na osady te składają się żwiry, piaski, gliny i iły zalegające na przemian w formie płatów i płaskich soczewek. Flisz na terenie Kotliny Żywieckiej powstawał w kredzie i starszym trzeciorzędzie. Skały budujące flisz gromadziły się w przynajmniej trzech basenach morskich oddzielonych od siebie wyspami lub płyciznami. Basen południowy nazwano magurskim a utworzone w nim osady – serią magurską, basen środkowy nazwano śląskim (seria śląska). W najbardziej na północ wysuniętym basenie gromadziły się osady serii podśląskiej. Skały tych serii w wyniku ruchów górotwórczych uległy sfałdowaniu, zostały oderwane od podłoża i nasunięte na siebie, dlatego na terenie Kotlinny Żywieckiej bardzo często utwory starsze zalegają na utworach młodszych (Ziętara 1986).Na terenie Żywiecczyzny występują trzy płaszczowiny: podśląska, śląska złożona z cieszyńskiej i godulskiej oraz magurska.Płaszczowina podśląska tworzyła na terenie Kotliny Żywieckiej wypiętrzenia i była dodatkowo przykryta płaszczowinami śląską i godulską. Pokrywa skalna tych płaszczowin została częściowo zniszczona przez erozję, co spowodowało ukazanie się w dnie kotliny utworów młodszych – płaszczowiny podśląskiej w związku z czym mamy tutaj do czynienia z oknem tektonicznym – spod płaszczowiny godulskiej ukazuje się płaszczowina cieszyńska, a spod niej płaszczowina podśląska (Stupnicka 1997).Powierzchnia kotliny opada bardzo łagodnie  w kierunku wschodnim ku rzece Sole. Kotlina leży  na wysokości około 350-400 m n.p.m. Ponad dno wznoszą się izolowane wzniesienia o charakterze twardzielców.

Beskid Śląski ograniczający kotlinę od zachodu zbudowany jest przede wszystkim z piaskowców godulskich i istebniańskich. Pasmo wschodnie zwane pasmem Baraniej Góry (1220 m n.p.m.) jest wyższe i bardziej rozczłonkowane. Główny grzbiet biegnie południkowo przez Baranią Górę (1220 m n.p.m.), Magurkę Wiślańską (1129 m n.p.m.), Malinowska Skałkę (1152 m n.p.m.), Skrzyczne (1257 m n.p.m.) po Szyndzielnię (1026 m n.p.m. ) i Klimczok (1117 m n.p.m.). Wschodni skłon Beskidu Śląskiego opada schodowo w dno Kotliny Żywieckiej. Drugie z pasm Beskidu Śląskiego-pasmo Stożka i Czantorii nie przekracza 1000 m n.p.m. Góry  zbudowane są tutaj  fliszu magurskiego. Grzbiet pasma Czantorii  stanowi wododział między Wisłą i Olzą. Cechą charakterysyczną Beskidu Śląskiego jest występowanie na grzbiecie  szerokich spłaszczeń tworzących wyraźny poziom szczytowy, który swą powierzchnią ścina warstwy różnowiekowe (Ziętara 1986). Przeważaja długie i na ogół lagodne linie grzbietowe i kopulaste szczyty. W obrębie grzbietów spotkać można również formy skalne np. grzyby i ambony aa także rumowiska skalne i jaskinie.


 

 

Klimat

 

Kotlina Żywiecka leży na granicy dwóch krain klimatycznych (gór średnich i gór wysokich), w karpackim regionie klimatycznym kształtującym się pod wpływem wyżyn i gór (Narodowy Atlas Polski 1978). Pod względem klimatycznym gmina położona jest w regionie karpackim, gdzie klimat kształtuje się pod dominującym wpływem gór. Warunki klimatyczne obszary kształtują masy powietrza różnego pochodzenia, w przewadze są to masy polarno-morskie które przynoszą zimą odwilże zaś latem ochłodzenie i opady (Niedźwiedź 1984). Rzadziej pogodę kształtują masy polarno-kontynentanlne. Ze względu na układ grzbietów i dolin oraz na występowanie cyrkulacji górsko-dolinnej i wiatrów halnych na terenie gminy dominują wiatry zachodnie i północno-zachodnie.

Oprócz typów mas powietrza, ważnym czynnikiem kształtującym klimat na omawianym terenie są wiatry. W ciągu roku w Kotlinie Żywieckiej dominują wiatry zachodnie i południowo-zachodnie, oraz południowo-wschodnie, które lokalnie modyfikowane są przez rzeźbę terenu (Absalon i in. 1995). Dużą rolę odgrywają tutaj również wiatry fenowe. Wieją one z południa i południowego –zachodu. Wiatry tego typu występują najczęściej zimą i wczesną wiosną.Jednym z najważniejszych elementów klimatu jest temperatura. Jej rozkład w znacznym stopniu związany jest z wysokościami bezwzględnymi, zróżnicowaniem rzeźby terenu i ekspozycją stoków.  Najcieplejszym miesiącem jest lipiec ze średnią temperaturą w granicach +16oC, najzimniejszym zaś styczeń -4oC. Występowanie niskich temperatur w Kotlinie Żywieckiej spowodowane jest często inwersją temperatury. Dla okresu zimowego charakterystyczne jest również występowanie mrozów i przymrozków. Średnia roczna liczba dni mroźnych wynosi od 35 do 45 (Atlas klimatu... 2000).

Równie istotnym czynnikiem są opady. Na ilość opadów wpływ mają: położenie (wysokość n.p.m.), ekspozycja terenu oraz szata roślinna (głównie zalesienie terenu). Bardzo dużą rolę w kształtowaniu opadów odgrywa Beskid Śląski, będący naturalną zaporą dla wiatrów przynoszących opady, w związku z czym Kotlina Żywiecka pozostaje w cieniu opadowym. Pomimo tego omawiany obszar charakteryzuje się znacznymi rocznymi sumami opadów przekraczającymi 800 m. Średnia roczna sumy opadów za lata 2001-2010 dla Lipowej wynosi 852,2 mm. natomiast w roku 2010 - roczna suma opadów wyniosła 1109,9mm.   Szczególne natężenie opadów występuje w Kotlinie Żywieckiej w okresie letnim (maj-wrzesień).Wtedy też występują gwałtowne ulewy połączone z burzami. Najwięcej burz przypada na lipiec i czerwiec.

Istotnym czynnikiem klimatycznym, mającym wpływ nie tylko na zasilanie wód ale również na rozwój turystyki jest długość zalegania pokrywy śnieżnej. Najwcześniej pokrywa śnieżna pojawia się w wyższych partiach Beskidów. Pierwsze opady śniegu w Kotlinie Żywieckiej pojawiają się w pierwszej połowie listopada. Jest ona jednak nietrwała i szybko topnieje. Pokrywa śnieżna utrzymuje się w kotlinie średnio około 70-90 dni a śnieg pada średnio przez 31 dni w roku. W Beskidzie Śląskim długość zalegania pokrywy śnieżnej wydłuża się do 140 dni (Ziętara 1986).

 


Sieć rzeczna

 

 

Kotlina Żywiecka w całości położona jest na obszarze zlewni Wisły.  W poszczególnych częściach regionu stosunki wodne zróżnicowane są w związku z różnorodnością warunków środowiska, szczególnie zaś warunków klimatycznych, właściwości hydrogeologicznych skał i rzeźby terenu. Dzięki urozmaiconej rzeźbie terenu Kotlina Żywiecka jest pokryta gęstą siecią rzek i potoków górskich, które tworzą dorzecze rzeki Soły. Główne cieki płyną w wyraźnie wykształconych dolinach rzecznych oraz w dolinach wciosowych (Leśnianka, Żylica) (Machowski i in. 2005). Dopełnieniem powierzchniowej sieci hydrograficznej są stawy hodowlane .

Gmina Lipowa położona jest w zlewni Soły do której wpadają wszystkie potoki tego regionu. Główne rzeki gminy to Leśnianka, Żarnówka, Kalna i Kalonka. Źródła rzek znajdują się na zboczach Beskidu Śląskiego a w obrębie gminy znajdują ich górne  i środkowe biegi. W górnych odcinkach rzeki charakteryzują się dużymi spadkami oraz dużą zmiennością stanów wody, co wiąże się przede wszystkim z nieprzepuszczalnym fliszowym podłożem. Potoki te, zwłaszcza w górnych biegach w rejonach zalesionych posiadają znaczne spadki i mocno wcinają się w podłoże odsłaniając warstwy fliszu budującego Beskidy oraz Kotlinę Żywiecką. Szczególnie piękna jest dolina potoku Leśnianka  - tzw.  Dolina Zimnika gdzie w związku z intensywna erozja wgłębną oglądać można progi skalne oraz odsłaniające się warstwy fliszu głownie w postaci łupków.

Zasoby wód powierzchniowych w gminie są dość znaczne jednak  bardzo  uzależnione od opadów, a w okresie deszczowym – tworzą groźne wezbrania, a nawet powodzie.

Część gminy położona jest w obszarze źródliskowym. Zasoby wód podziemnych tego terenu są stosunkowo niewielki co odczuwalne jest jako okresowe deficyty wody w całej niemal gminie. Najważniejsze źródła znajdują się m.in na zboczach Murońki, a najbardziej znanym jest "Zimnik".

 



Fauna i Flora

Gmina Lipowa należy do gmin o znacznym stopniu zalesienia 56% powierzchni zajmują lasy. Zdecydowana większość stanowią lasy będące własnością Skarbu Państwa.  najwyżej położone tereny gminy porasta  górnoreglowy bór karpacki (masyw Skrzycznego, Łukaszne),  zajmuje on partie grzbietowe położone powyżej 1050mn.p.m. Niżej obserwować można dolnoreglowy bór jodłowo- świerkowy. inne zbiorowiska leśne występujące na terenie gminy to: podgórski łęg jesionowy , nadrzeczna olszyna górska i kwaśna buczyna górska oraz żyzna buczyna Karpacka (Wilczek 1998). Ponad polowe powierzchni leśnej zajmują drzewostany jednogatunkowe. Dominujące gatunki to świerk, jodła, buk, olsza.

 Szata roślinna gminy jest dość urozmaicona, przede wszytkom ze względu na położenie w obrębie Beskidu Śląskiego jak i Kotliny Żywieckiej. Prowadzone przez botaników na terenie gminy  inwentaryzacje florystyczne wykazały występowanie  419 gatunków roślin naczyniowych.  Na terenie gminy sklasyfikowano gatunki leśne, łąkowe, nadwodne i szuwarowe, jak również torfowiskowe czy naskalne. Występują tutaj również rośliny górskie m.in: parzydło leśne, podrzeń żebrowiec, marzanka wonna czy goryczka trojeściowa. Na szczególną uwagę zasługują 22 gatunki chronione oraz 7 podlegających ochronie częściowej.

Gatunki chronione występujące na terenie gminy to m.in: podrzeń żebrowiec, paprotka zwyczajna, widłak wroniec, kopytnik pospolity, orlik pospolity, tojad mocny, wawrzynek wilczełyko, pokrzyk wilcza jagoda, naparstnica purpurowa, goryczka trojeściowa, dziewiećsił bezłodygowy, lilia złotogłów, parzydło leśne, mieczyk dachówkowaty, listera jajowata i podkolan biały.


Gmina gminy Lipowa jest bardzo bogata i różnorodna. W zbiorowiskach łęgowych można spotkać: żabę wodną, zaskrońca zwyczajnego,bociana białego, czajkę, dzięciołka, pliszkę siwą. W lasach i borach kryje się: żaba trawna, sikora bogatka, drozd śpiewak, szpak, wrona siwa, kos, pierwiosnek, trznadel, nornica ruda, mysz leśna, zając szarak , sarna i lis. W naturalnych lasach górskich szczególnie w buczynie karpackiej występują: salamandra plamista, traszka górska, pusz­czyk, siniak, dzięcioł czarny, dzięcioł zielonosiwy, pleszka, muchołówka szara, muchołówka żałobna. Na licznych polanach mają tu swoje siedliska: żmija zygzakowata, jaszczurka żyworodna, kopciuszek, a także skowronek polny.

Największą atrakcją faunistyczną gminy jest głuszec. Jego ostoja znajduje się w Leśnictwie Łukaszne. Gatunek ten jest wg "Polskiej czerwonej księgi zwierząt" (Głowaciński 1992 ) silnie zanikającym i zagrożonym. Jest on chroniony prawem łowieckim. Populacja głuszca występująca w Beskidzie Śląskim należy do najliczniejszych w kraju. Wyznaczona ostoja głuszca na terenie gminy Lipowa obejmuje swym zasięgiem obszar projektowanego rezerwatu "Stary Bór",


Literatura:

Kondracki J., 1998: Geografia Polski. Mezoregiony fizyczno-geograficzne, PWN, Warszawa

Niedźwiedź T., 1984: O pogodzie i klimacie Gór Polskich. Wydawnictwo PTTK „KRAJ”. Warszawa-Kraków

Wilczek Z., 1998: Osobliwości szaty roślinnej województwa bielskiego.Poznań

Ziętara T.,1986 :Krajobraz Kotliny Żywieckiej, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa

 


 

 

 

Wspierają Nas

VAX NIERUCHOMOŚCI

 

 

 

 

stat4u